Rus Edebiyatı’nın en bilinen yazarlarından Gogol’ün ilk bitirebildiğim kitabı Müfettiş adlı tiyatro eseri oldu. Yanılmıyorsam bundan 15-17 sene önce lise yıllarımda elime “Bir Deli’nin Hatıra Defteri” adlı kitabını almıştım ancak okurken nedendir bilinmez saçmalıklara (daha doğrusu gerçekçi gelmemesine) dayanamayıp okumayı bırakmıştım. Bu kitabını ise sıkılmadan, bir solukta okudum desem yalan olmaz.
Çarlık Rusya’sında geçen bu tiyatro eserinde Gogol aç gözlü ve zorba bir Kaymakam ve çevresindeki üst düzey memurların yaşadığı bir kenti anlatır. O kente tesadüfen yolu düşmüş genç ve iyi giyimli düşük dereceli bir memuru müfettiş sanmalarının üzerine olaylar gelişir.
Sözde müfettiş bir güzel bu memurları dolandırır, bir önceki kasabada ütüldüğü binlerce rubleyi bu kentli üçkağıtçılardan geri alır. Sahte müfettişimiz ise Kaymakam’ın hem karısına hem de kızına asılır, Kaymakam kızını sahte müfettişle nişanlar ve kendisinin St. Petersburg’a (dönemin başkenti) giderek “general olacağına” inanır.
Sonuç ise kaymakam ve çevresindekiler için hüsranla bitse de okuyucuyu epey eğlendirir ve “iyi oldu” dedirtir.